Livestream bán hàng đang là một trong những hình thức kinh doanh phổ biến nhất trên Facebook, TikTok, Shopee, Lazada, YouTube và nhiều nền tảng số khác. Chỉ với một buổi phát trực tiếp, người bán có thể giới thiệu sản phẩm, tư vấn, chốt đơn, nhận thanh toán và tạo doanh thu rất lớn trong thời gian ngắn.
Tuy nhiên, livestream bán hàng không chỉ là câu chuyện “nói hay để chốt đơn”. Khi người bán công khai giới thiệu sản phẩm, công bố giá, cam kết công dụng, nhận thông tin khách hàng, xử lý đơn hàng và thu tiền, họ đồng thời phát sinh nhiều nghĩa vụ pháp lý liên quan đến đăng ký kinh doanh, quảng cáo, thương mại điện tử, thuế, hóa đơn, nguồn gốc hàng hóa, bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Vậy livestream bán hàng cần lưu ý gì về pháp lý để hạn chế rủi ro? Bài viết dưới đây phân tích các vấn đề quan trọng mà cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp, KOL, KOC và đơn vị vận hành livestream cần đặc biệt quan tâm trước, trong và sau mỗi phiên bán hàng trực tuyến.
TÓM TẮT NHANH
| Vấn đề pháp lý | Nội dung cần lưu ý |
|---|---|
| Đăng ký kinh doanh | Nếu livestream bán hàng thường xuyên, có doanh thu và mục đích sinh lợi thì nên đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp |
| Quảng cáo | Không được nói quá công dụng, sai sự thật, gây nhầm lẫn về chất lượng, giá, xuất xứ, hiệu quả sản phẩm |
| Hàng hóa | Phải có nguồn gốc rõ ràng, không bán hàng giả, hàng nhái, hàng cấm, hàng không đủ điều kiện |
| Sản phẩm đặc biệt | Mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thuốc, thiết bị y tế, sản phẩm liên quan sức khỏe cần kiểm tra điều kiện riêng |
| Thuế | Doanh thu từ livestream có thể phát sinh nghĩa vụ thuế, hóa đơn, kê khai thông tin trên nền tảng số |
| KOL/KOC | Người có ảnh hưởng khi livestream quảng cáo phải kiểm tra thông tin sản phẩm và minh bạch nội dung được tài trợ |
| Dữ liệu khách hàng | Không được thu thập, công khai, sử dụng số điện thoại, địa chỉ, thông tin khách hàng trái quy định |
| Chính sách bán hàng | Cần rõ ràng về giá, phí ship, đổi trả, bảo hành, hoàn tiền, thời gian giao hàng |
| Rủi ro xử phạt | Có thể bị phạt hành chính, buộc gỡ nội dung, cải chính, thu hồi hàng hóa, bồi thường hoặc bị xử lý hình sự trong trường hợp nghiêm trọng |
1. Livestream bán hàng là gì dưới góc độ pháp lý?
Livestream bán hàng là hoạt động phát trực tiếp trên nền tảng số để giới thiệu, tư vấn, quảng bá, chào bán hàng hóa hoặc dịch vụ cho người xem. Trong một phiên livestream, người bán thường thực hiện nhiều hành vi cùng lúc:
- Giới thiệu sản phẩm;
- Nêu công dụng, tính năng, thành phần, chất liệu;
- Công bố giá bán;
- Đưa ra chương trình giảm giá, khuyến mại;
- Nhận bình luận đặt hàng;
- Thu thập tên, số điện thoại, địa chỉ của khách hàng;
- Hướng dẫn thanh toán;
- Cam kết bảo hành, đổi trả;
- Sử dụng KOL, KOC hoặc người nổi tiếng để tăng độ tin cậy.
Dưới góc độ pháp lý, livestream bán hàng có thể đồng thời liên quan đến nhiều nhóm quy định khác nhau, bao gồm:
- Pháp luật về thương mại;
- Pháp luật về quảng cáo;
- Pháp luật về thương mại điện tử;
- Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng;
- Pháp luật về thuế;
- Pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân;
- Pháp luật chuyên ngành đối với từng loại hàng hóa.
Do đó, người bán không nên chỉ xem livestream là một hoạt động giao tiếp thông thường. Khi nội dung phát trực tiếp có mục đích bán hàng, quảng bá sản phẩm và thúc đẩy giao dịch, nội dung đó có thể bị xem xét như hoạt động thương mại hoặc quảng cáo và phải tuân thủ các giới hạn pháp luật tương ứng.
2. Livestream bán hàng có cần đăng ký kinh doanh không?
Câu trả lời là: có thể cần, tùy vào tính chất và mức độ thường xuyên của hoạt động bán hàng.
Nếu một cá nhân thỉnh thoảng livestream để thanh lý đồ cá nhân, bán đồ cũ, không nhập hàng về bán lại và không tổ chức hoạt động kinh doanh ổn định thì thường chưa phải đăng ký hộ kinh doanh.
Tuy nhiên, nếu livestream bán hàng được thực hiện thường xuyên, có mục đích sinh lợi, có nhập hàng, có doanh thu, có nhân sự chốt đơn, có kho hàng hoặc có thương hiệu riêng, người bán nên đăng ký hộ kinh doanh hoặc thành lập doanh nghiệp.
Các dấu hiệu nên đăng ký kinh doanh
Người livestream bán hàng nên đăng ký kinh doanh nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Livestream bán hàng hằng ngày hoặc hằng tuần;
- Có fanpage, kênh TikTok, gian hàng Shopee, website hoặc thương hiệu riêng;
- Có nhập hàng về bán lại;
- Có kho hàng hoặc địa điểm đóng hàng;
- Có nhân viên trực live, chốt đơn, đóng gói, giao hàng;
- Có doanh thu ổn định;
- Có nhu cầu xuất hóa đơn;
- Bán hàng hóa thuộc ngành, nghề kinh doanh có điều kiện;
- Hợp tác với KOL, KOC, đại lý, cộng tác viên;
- Chạy quảng cáo để kéo người xem livestream.
Nên chọn hộ kinh doanh hay công ty?
Đối với cá nhân hoặc gia đình livestream bán hàng quy mô nhỏ, hộ kinh doanh thường là lựa chọn phù hợp vì thủ tục đơn giản, dễ vận hành. Mô hình này phù hợp với shop quần áo, mỹ phẩm, đồ gia dụng, phụ kiện, thực phẩm đóng gói hoặc đặc sản bán online.
Ngược lại, nếu hoạt động livestream có quy mô lớn, nhiều cổ đông hoặc thành viên góp vốn, cần xuất hóa đơn thường xuyên, muốn xây dựng thương hiệu dài hạn, mở rộng hệ thống phân phối hoặc làm việc với nhiều đối tác doanh nghiệp, việc thành lập công ty sẽ phù hợp hơn.
3. Nội dung livestream có bị xem là quảng cáo không?
Có thể có.
Khi người livestream giới thiệu sản phẩm, nêu công dụng, cam kết chất lượng, so sánh với sản phẩm khác, đưa ra ưu đãi hoặc kêu gọi người xem mua hàng, nội dung đó có thể được xem là hoạt động quảng cáo hoặc xúc tiến thương mại.
Vì vậy, nội dung livestream cần bảo đảm nguyên tắc:
- Trung thực;
- Chính xác;
- Rõ ràng;
- Không gây nhầm lẫn;
- Không che giấu thông tin quan trọng;
- Không thổi phồng công dụng;
- Không sử dụng từ ngữ gây hiểu sai về bản chất sản phẩm;
- Không đưa thông tin chưa có căn cứ chứng minh.
Ví dụ nội dung livestream có rủi ro
Một số câu nói thường gặp trong livestream có thể gây rủi ro pháp lý nếu không có tài liệu chứng minh:
- “Sản phẩm này chữa khỏi hoàn toàn bệnh xương khớp”;
- “Uống 7 ngày khỏi dạ dày”;
- “Mỹ phẩm này trị nám tận gốc”;
- “Cam kết giảm 10kg trong 10 ngày”;
- “Hiệu quả 100%, không khỏi hoàn tiền”;
- “Số 1 thị trường, tốt nhất Việt Nam”;
- “Hàng chính hãng tuyệt đối” nhưng không có hóa đơn, chứng từ;
- “Bác sĩ khuyên dùng” nhưng không có tài liệu hợp pháp;
- “Sản phẩm được cấp phép điều trị” trong khi chỉ là thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc mỹ phẩm.
Nếu thông tin được đưa ra trong livestream sai sự thật hoặc làm người tiêu dùng hiểu nhầm về công dụng, chất lượng, giá, xuất xứ, thành phần, khả năng sử dụng của sản phẩm, người bán có thể bị xử phạt.
4. Những câu nói dễ gây rủi ro khi livestream bán hàng
Trong thực tế, rủi ro pháp lý không chỉ đến từ sản phẩm, mà còn đến từ cách người bán diễn đạt. Nhiều shop không cố ý gian dối nhưng sử dụng từ ngữ quá mạnh, dẫn đến việc nội dung bị xem là quảng cáo sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn.
4.1. Cam kết hiệu quả tuyệt đối
Các từ như “100%”, “vĩnh viễn”, “tuyệt đối”, “chắc chắn khỏi”, “cam kết khỏi bệnh”, “không tái phát” cần được sử dụng rất thận trọng. Với sản phẩm thông thường, đặc biệt là mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, sản phẩm hỗ trợ sức khỏe, việc cam kết hiệu quả tuyệt đối thường không an toàn về pháp lý.
Nên thay bằng cách diễn đạt thận trọng hơn, ví dụ:
- “Hỗ trợ cải thiện”;
- “Có thể phù hợp với một số trường hợp”;
- “Hiệu quả tùy cơ địa, cách sử dụng và tình trạng thực tế”;
- “Sản phẩm không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh” nếu áp dụng với thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
4.2. Biến sản phẩm hỗ trợ thành sản phẩm điều trị
Đây là lỗi phổ biến nhất trong livestream bán hàng. Người bán thường lấy phản hồi của khách hàng hoặc trải nghiệm cá nhân để nói rằng sản phẩm có khả năng chữa bệnh.
Ví dụ rủi ro:
- Bán thực phẩm bảo vệ sức khỏe nhưng nói “chữa khỏi tiểu đường”;
- Bán mỹ phẩm nhưng nói “điều trị viêm da, nám, mụn tận gốc”;
- Bán dầu gội nhưng nói “chữa rụng tóc do bệnh lý”;
- Bán sản phẩm giảm cân nhưng nói “đốt mỡ cấp tốc, không cần ăn kiêng”.
Người bán cần phân biệt rõ giữa “hỗ trợ” và “điều trị”. Nếu bản chất sản phẩm không phải thuốc hoặc không có hồ sơ được phép thể hiện công dụng điều trị, không nên sử dụng ngôn ngữ y khoa gây hiểu lầm.
4.3. Nói sai về giá, khuyến mại, số lượng
Các câu như “chỉ còn 10 suất cuối”, “giá chỉ có trong 5 phút”, “giảm sâu nhất thị trường”, “mua 1 tặng 3 duy nhất hôm nay” cần đúng với thực tế. Nếu sử dụng thông tin khan hiếm giả tạo hoặc khuyến mại không đúng bản chất, người bán có thể bị khiếu nại vì gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.
4.4. So sánh, công kích đối thủ
Không nên livestream theo hướng chê bai sản phẩm khác, nói đối thủ bán hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc đưa thông tin chưa được kiểm chứng. Ngoài rủi ro về quảng cáo, người bán còn có thể đối mặt với tranh chấp cạnh tranh không lành mạnh, bồi thường thiệt hại hoặc yêu cầu cải chính, xin lỗi.
5. Lưu ý khi livestream mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, sản phẩm sức khỏe
Các nhóm sản phẩm liên quan đến sức khỏe, sắc đẹp và cơ thể người là nhóm có rủi ro pháp lý cao nhất khi livestream bán hàng.
5.1. Livestream bán mỹ phẩm
Mỹ phẩm chủ yếu có công dụng làm sạch, làm thơm, thay đổi diện mạo, bảo vệ, giữ gìn hoặc cải thiện tình trạng bên ngoài cơ thể. Khi livestream mỹ phẩm, người bán cần tránh quảng cáo sản phẩm như thuốc chữa bệnh hoặc sản phẩm điều trị.
Cần kiểm tra:
- Phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm;
- Nhãn hàng hóa;
- Nguồn gốc nhập khẩu hoặc sản xuất;
- Hóa đơn, chứng từ;
- Nội dung quảng cáo có phù hợp công dụng được công bố hay không;
- Có sử dụng hình ảnh “trước – sau” gây hiểu nhầm hay không.
5.2. Livestream bán thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe
Đây là nhóm sản phẩm dễ vi phạm nhất trong livestream. Người bán cần tránh các nội dung như:
- “Chữa khỏi bệnh”;
- “Thay thế thuốc điều trị”;
- “Bác sĩ khuyên dùng cho mọi bệnh nhân”;
- “Uống là khỏi, không cần đi viện”;
- “Điều trị tận gốc”.
Với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, cần thể hiện đúng bản chất là sản phẩm hỗ trợ, không phải thuốc. Nếu pháp luật yêu cầu nội dung cảnh báo hoặc khuyến cáo, người bán cần bảo đảm thông tin đó xuất hiện rõ ràng trong quá trình quảng bá.
5.3. Livestream bán thuốc, thiết bị y tế, sản phẩm đặc biệt
Đối với thuốc, thiết bị y tế, sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ nhỏ, hóa chất, chế phẩm diệt khuẩn, dịch vụ khám chữa bệnh hoặc các sản phẩm đặc biệt khác, người bán cần kiểm tra kỹ điều kiện kinh doanh và điều kiện quảng cáo trước khi livestream.
Không nên nhận quảng cáo hoặc livestream bán nhóm sản phẩm này nếu chưa có hồ sơ pháp lý đầy đủ. Trong nhiều trường hợp, nội dung quảng cáo phải được xác nhận hoặc phải tuân thủ yêu cầu chuyên ngành trước khi công bố.
6. Trách nhiệm của KOL, KOC, người nổi tiếng khi livestream bán hàng
KOL, KOC, influencer hoặc người nổi tiếng không nên cho rằng mình “chỉ đọc kịch bản” hoặc “chỉ nhận quảng cáo” nên không chịu trách nhiệm. Khi trực tiếp giới thiệu, xác nhận, khuyến nghị hoặc chia sẻ trải nghiệm về sản phẩm, người có ảnh hưởng có thể bị xem xét trách nhiệm nếu nội dung cung cấp cho người tiêu dùng là sai lệch hoặc gây hiểu lầm.
KOL/KOC cần làm gì trước khi nhận livestream?
Trước khi livestream bán hàng, người có ảnh hưởng nên yêu cầu nhãn hàng cung cấp:
- Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc thông tin pháp lý của bên thuê;
- Hồ sơ công bố sản phẩm;
- Giấy tờ chứng minh nguồn gốc hàng hóa;
- Tài liệu chứng minh công dụng, tính năng;
- Nội dung quảng cáo được duyệt;
- Hợp đồng dịch vụ truyền thông;
- Điều khoản trách nhiệm nếu thông tin sản phẩm sai;
- Chính sách xử lý khi người tiêu dùng khiếu nại.
Cần minh bạch việc được tài trợ
Nếu livestream là hoạt động quảng cáo, được trả tiền, được tài trợ hoặc có hoa hồng, người có ảnh hưởng cần minh bạch với người xem. Việc cố tình tạo cảm giác “tôi tự mua, tự dùng, tự khen” trong khi thực chất là quảng cáo trả phí có thể gây rủi ro về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và quảng cáo.
Không nên nói về trải nghiệm chưa có thật
Nếu chưa từng sử dụng sản phẩm, chưa hiểu rõ công dụng, chưa kiểm tra hồ sơ pháp lý, KOL/KOC không nên nói theo kiểu “tôi dùng rồi”, “tôi cam kết”, “người thân của tôi khỏi bệnh”, “ai dùng cũng hiệu quả”. Đây là những câu nói có thể tạo niềm tin rất mạnh nhưng cũng kéo theo trách nhiệm rất lớn nếu sản phẩm không đúng như quảng bá.
7. Nghĩa vụ về nguồn gốc hàng hóa, nhãn mác và hóa đơn
Livestream bán hàng thường diễn ra nhanh, số lượng đơn lớn, nhưng người bán không được bỏ qua nghĩa vụ về nguồn gốc hàng hóa.
Người bán cần chuẩn bị và lưu giữ:
- Hóa đơn đầu vào;
- Hợp đồng mua bán, phiếu xuất kho, chứng từ nhập hàng;
- Giấy tờ nhập khẩu nếu là hàng nhập khẩu;
- Nhãn phụ tiếng Việt nếu pháp luật yêu cầu;
- Hồ sơ công bố sản phẩm đối với hàng hóa thuộc diện công bố;
- Giấy chứng nhận, giấy phép chuyên ngành nếu kinh doanh hàng hóa có điều kiện.
Rủi ro khi bán hàng không rõ nguồn gốc
Nếu livestream bán hàng không có chứng từ hợp lệ, người bán có thể bị xử lý về:
- Kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ;
- Kinh doanh hàng giả;
- Kinh doanh hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ;
- Kinh doanh hàng nhập lậu;
- Vi phạm quy định về nhãn hàng hóa;
- Vi phạm quy định về chất lượng sản phẩm.
Đặc biệt, với hàng mỹ phẩm, thực phẩm, sản phẩm sức khỏe, đồ điện, đồ trẻ em, hàng nhập khẩu, rủi ro kiểm tra nguồn gốc và chất lượng thường cao hơn.
8. Nghĩa vụ thuế khi livestream bán hàng
Doanh thu từ livestream bán hàng có thể phát sinh nghĩa vụ thuế. Người bán không nên nghĩ rằng chỉ bán qua mạng xã hội, nhận chuyển khoản cá nhân hoặc thu tiền COD thì không bị quản lý.
Tùy mô hình, người bán có thể phải quan tâm đến:
- Đăng ký thuế;
- Kê khai doanh thu;
- Thuế giá trị gia tăng;
- Thuế thu nhập cá nhân;
- Thuế thu nhập doanh nghiệp nếu là công ty;
- Lệ phí môn bài;
- Hóa đơn điện tử;
- Nghĩa vụ cung cấp thông tin trên nền tảng thương mại điện tử.
Đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, nền tảng số có chức năng thanh toán, cơ chế quản lý thuế ngày càng chặt chẽ hơn. Một số nền tảng có thể khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh theo quy định. Trường hợp nền tảng không khấu trừ, nộp thay, người bán vẫn có thể phải tự thực hiện nghĩa vụ thuế.
Cần tách bạch tài khoản cá nhân và tài khoản kinh doanh
Người bán nên hạn chế trộn lẫn toàn bộ dòng tiền kinh doanh với chi tiêu cá nhân. Việc tách bạch tài khoản giúp:
- Dễ đối chiếu doanh thu;
- Hạn chế rủi ro khi cơ quan thuế kiểm tra;
- Dễ xử lý hoàn tiền, đổi trả;
- Dễ chứng minh giao dịch với khách hàng;
- Quản lý lợi nhuận thực tế minh bạch hơn.
9. Bảo vệ thông tin cá nhân của khách hàng trong livestream
Trong quá trình livestream, người bán thường yêu cầu khách hàng để lại số điện thoại, địa chỉ, tên người nhận, mã đơn hoặc thông tin thanh toán ngay dưới phần bình luận. Đây là cách chốt đơn nhanh nhưng tiềm ẩn rủi ro về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Không nên công khai thông tin khách hàng
Người bán không nên đọc công khai số điện thoại, địa chỉ, thông tin đơn hàng hoặc tình trạng thanh toán của khách hàng trên livestream. Các thông tin này có thể bị người khác thu thập, gọi điện làm phiền, lừa đảo hoặc sử dụng vào mục đích không phù hợp.
Cần có quy trình thu thập thông tin an toàn
Thay vì yêu cầu khách hàng bình luận đầy đủ số điện thoại và địa chỉ, shop có thể dùng:
- Tin nhắn riêng;
- Form đặt hàng;
- Hệ thống quản lý đơn;
- Chatbot có thông báo chính sách dữ liệu;
- Đường link đặt hàng có chính sách bảo mật.
Không dùng dữ liệu khách hàng sai mục đích
Nếu khách hàng cung cấp thông tin để mua một sản phẩm, người bán không nên tự ý dùng thông tin đó để quảng cáo tràn lan, bán cho bên thứ ba hoặc thêm vào nhóm tiếp thị mà không có cơ sở hợp pháp.
10. Chính sách đổi trả, bảo hành, hoàn tiền cần công bố rõ
Một lỗi phổ biến trong livestream là người bán nói rất nhanh về giá và ưu đãi nhưng không nói rõ điều kiện đổi trả, bảo hành, hoàn tiền. Khi có tranh chấp, khách hàng cho rằng đã bị lừa hoặc bị che giấu thông tin.
Người bán nên công bố rõ:
- Giá sản phẩm;
- Phí vận chuyển;
- Điều kiện áp dụng khuyến mại;
- Thời gian giao hàng dự kiến;
- Chính sách kiểm hàng;
- Điều kiện đổi trả;
- Trường hợp không nhận đổi trả;
- Chính sách hoàn tiền;
- Thời hạn bảo hành;
- Đầu mối tiếp nhận khiếu nại.
Không nên dùng điều khoản bất lợi bất ngờ
Các câu như “mua rồi miễn đổi trả”, “không nhận khiếu nại sau khi chốt đơn”, “shop không chịu trách nhiệm sau khi giao hàng” có thể gây bất lợi cho người tiêu dùng và không phải lúc nào cũng có giá trị bảo vệ người bán. Chính sách bán hàng cần rõ ràng nhưng phải phù hợp quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
11. Livestream bán hàng sai sự thật có thể bị xử lý thế nào?
Tùy hành vi cụ thể, livestream bán hàng vi phạm có thể bị xử lý ở nhiều mức độ.
11.1. Bị xử phạt về quảng cáo
Nếu livestream có nội dung quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về công dụng, chất lượng, giá, xuất xứ, chủng loại, khả năng cung cấp sản phẩm, người vi phạm có thể bị phạt tiền, buộc tháo gỡ nội dung, cải chính thông tin hoặc thực hiện biện pháp khắc phục khác.
11.2. Bị xử phạt về thương mại, hàng hóa
Nếu bán hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, hàng xâm phạm nhãn hiệu hoặc hàng không đáp ứng điều kiện kinh doanh, người bán có thể bị xử lý theo quy định về quản lý thị trường, thương mại, chất lượng sản phẩm và sở hữu trí tuệ.
11.3. Bị khiếu nại, yêu cầu bồi thường
Người tiêu dùng có quyền khiếu nại, yêu cầu hoàn tiền, đổi trả, bồi thường nếu sản phẩm không đúng thông tin được công bố hoặc gây thiệt hại. Trong nhiều trường hợp, nội dung livestream chính là chứng cứ quan trọng để xác định người bán đã cam kết gì với khách hàng.
11.4. Có thể bị xử lý hình sự trong trường hợp nghiêm trọng
Nếu việc livestream gắn với hành vi lừa dối khách hàng, bán hàng giả, hàng cấm, hàng gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ và hậu quả.
12. Checklist pháp lý trước khi livestream bán hàng
Trước mỗi phiên livestream, người bán nên kiểm tra tối thiểu các nội dung sau:
| Nhóm kiểm tra | Câu hỏi cần trả lời |
|---|---|
| Chủ thể kinh doanh | Đã đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp nếu bán thường xuyên chưa? |
| Hàng hóa | Có hóa đơn, chứng từ, nguồn gốc rõ ràng không? |
| Nhãn mác | Sản phẩm có nhãn tiếng Việt, nhãn phụ, thông tin bắt buộc không? |
| Công dụng | Nội dung giới thiệu có đúng hồ sơ công bố và tài liệu chứng minh không? |
| Quảng cáo | Có dùng từ “chữa khỏi”, “100%”, “vĩnh viễn”, “số 1”, “tốt nhất” không? |
| Sản phẩm đặc biệt | Có cần giấy xác nhận nội dung quảng cáo hoặc điều kiện chuyên ngành không? |
| Giá và khuyến mại | Giá, ưu đãi, số lượng, thời hạn khuyến mại có đúng thực tế không? |
| KOL/KOC | Người livestream đã được cung cấp hồ sơ sản phẩm và hợp đồng rõ trách nhiệm chưa? |
| Dữ liệu khách hàng | Có cách thu thập thông tin riêng tư, an toàn không? |
| Chính sách bán hàng | Đã công bố đổi trả, bảo hành, hoàn tiền, phí vận chuyển chưa? |
| Thuế | Doanh thu, hóa đơn, kê khai thuế đã được quản lý chưa? |
| Lưu chứng cứ | Có lưu kịch bản, video livestream, đơn hàng, tin nhắn, chứng từ không? |
Mẫu câu an toàn hơn khi livestream
Thay vì nói:
Sản phẩm này chữa khỏi dạ dày 100%.
Có thể nói:
Sản phẩm này là sản phẩm hỗ trợ, không phải thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Khách hàng nên đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và tham khảo ý kiến chuyên môn nếu đang điều trị bệnh.
Thay vì nói:
Đây là hàng tốt nhất thị trường.
Có thể nói:
Đây là sản phẩm đang được nhiều khách hàng quan tâm. Shop có đầy đủ thông tin nguồn gốc, hóa đơn và chính sách đổi trả theo quy định.
Thay vì nói:
Mua xong không đổi trả dưới mọi hình thức.
Có thể nói:
Shop hỗ trợ đổi trả theo chính sách đã công bố, áp dụng với sản phẩm lỗi, giao nhầm hoặc không đúng thông tin đặt hàng.
13. Câu hỏi thường gặp
Livestream bán hàng trên Facebook có cần đăng ký kinh doanh không?
Nếu chỉ thỉnh thoảng bán đồ cá nhân, thanh lý tài sản thì thường chưa cần. Nếu livestream thường xuyên, có nhập hàng, có doanh thu, có mục đích sinh lợi thì nên đăng ký hộ kinh doanh hoặc thành lập doanh nghiệp.
Livestream bán hàng có phải là quảng cáo không?
Có thể có. Khi livestream giới thiệu sản phẩm, nêu công dụng, giá, ưu đãi và kêu gọi người xem mua hàng, nội dung đó có thể được xem là quảng cáo hoặc xúc tiến thương mại.
KOL livestream sai công dụng sản phẩm có bị xử lý không?
Có thể. KOL, KOC hoặc người có ảnh hưởng trực tiếp giới thiệu, khuyến nghị, xác nhận sản phẩm có thể bị xem xét trách nhiệm nếu nội dung quảng cáo sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.
Bán thực phẩm chức năng qua livestream cần lưu ý gì?
Không được quảng cáo thực phẩm chức năng như thuốc chữa bệnh. Cần kiểm tra hồ sơ công bố, nội dung quảng cáo, nhãn hàng hóa và các cảnh báo bắt buộc nếu có.
Có được đọc số điện thoại khách hàng trên livestream không?
Không nên. Số điện thoại, địa chỉ, thông tin đơn hàng là dữ liệu cá nhân. Người bán nên thu thập qua tin nhắn riêng, form đặt hàng hoặc hệ thống có chính sách bảo mật phù hợp.
Livestream bán hàng không xuất hóa đơn có sao không?
Tùy mô hình và nghĩa vụ thuế cụ thể, người bán có thể phải xuất hóa đơn hoặc thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định. Nếu khách hàng yêu cầu hóa đơn hoặc pháp luật bắt buộc xuất hóa đơn, người bán cần thực hiện đúng.
Đã xóa video livestream vi phạm thì có còn bị xử lý không?
Vẫn có thể. Nếu cơ quan chức năng hoặc người tiêu dùng có chứng cứ như bản ghi, ảnh chụp màn hình, dữ liệu nền tảng, đơn hàng, tin nhắn, người vi phạm vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm.
14. Kết luận
Livestream bán hàng là công cụ kinh doanh hiệu quả, nhưng cũng là hoạt động có nhiều rủi ro pháp lý nếu người bán chỉ tập trung “chốt đơn” mà bỏ qua nghĩa vụ pháp luật. Mỗi lời nói trong livestream về công dụng, giá, xuất xứ, hiệu quả, bảo hành, đổi trả đều có thể trở thành căn cứ xác định trách nhiệm khi phát sinh tranh chấp hoặc bị cơ quan chức năng kiểm tra.
Để livestream bán hàng an toàn, người bán cần chuẩn bị đúng từ đầu: có chủ thể kinh doanh phù hợp, kiểm tra nguồn gốc hàng hóa, rà soát nội dung quảng cáo, minh bạch chính sách bán hàng, bảo vệ dữ liệu khách hàng, tuân thủ nghĩa vụ thuế và đặc biệt thận trọng với các sản phẩm liên quan đến sức khỏe, sắc đẹp, thực phẩm, thuốc và thiết bị y tế.
Livestream bán hàng không chỉ cần “chốt đơn nhanh”, mà còn phải “chốt đúng luật”. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu bền vững, hạn chế xử phạt và bảo vệ niềm tin của khách hàng.
Dịch vụ tư vấn pháp lý cho hoạt động livestream bán hàng tại Luật Bright Legal
Luật Bright Legal hỗ trợ cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp, KOL/KOC và chủ shop online:
- Tư vấn livestream bán hàng có cần đăng ký kinh doanh không;
- Tư vấn lựa chọn hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp;
- Rà soát nội dung livestream trước khi phát sóng;
- Tư vấn quảng cáo mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, sản phẩm sức khỏe;
- Kiểm tra rủi ro quảng cáo sai công dụng, sai sự thật;
- Tư vấn nguồn gốc hàng hóa, nhãn hàng hóa, hóa đơn, chứng từ;
- Tư vấn nghĩa vụ thuế đối với bán hàng online, bán hàng qua nền tảng số;
- Tư vấn chính sách đổi trả, bảo hành, hoàn tiền;
- Tư vấn hợp đồng với KOL, KOC, đơn vị vận hành livestream;
- Hỗ trợ xử lý khi bị kiểm tra, xử phạt hoặc khiếu nại từ khách hàng.
Luật Bright Legal – Khách hàng là trọng tâm
Căn cứ pháp lý
- Luật Quảng cáo năm 2012;
- Luật số 75/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo;
- Nghị định số 342/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Quảng cáo;
- Nghị định số 38/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo;
- Nghị định số 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử;
- Nghị định số 85/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 52/2013/NĐ-CP;
- Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023;
- Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân;
- Nghị định số 117/2025/NĐ-CP về quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, nền tảng số của hộ, cá nhân;
- Luật Quản lý thuế năm 2019;
- Các văn bản chuyên ngành liên quan đến thực phẩm, mỹ phẩm, thuốc, thiết bị y tế, nhãn hàng hóa, chất lượng sản phẩm và sở hữu trí tuệ.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm
Nội dung bài viết chỉ có giá trị tham khảo và được xây dựng trên cơ sở quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Việc áp dụng pháp luật phụ thuộc vào loại hàng hóa, mô hình kinh doanh, nội dung livestream, nền tảng sử dụng, doanh thu, hồ sơ sản phẩm và tình tiết cụ thể của từng vụ việc. Người đọc nên tham khảo ý kiến luật sư hoặc chuyên gia pháp lý trước khi triển khai livestream bán hàng hoặc xử lý tranh chấp, khiếu nại, xử phạt liên quan.
