Mục lục

Hàng Xóm Tự Ý Chặn Lối Đi Chung, Người Dân Phải Làm Gì?

Lối đi đã được nhiều hộ sử dụng ổn định nhiều năm nhưng một hộ bất ngờ dựng cổng, xây tường, làm hàng rào hoặc đổ vật liệu để ngăn người khác đi qua là tình huống tranh chấp khá phổ biến.

Hàng xóm không thể chỉ vì cho rằng phần đất nằm cạnh nhà mình mà tùy ý chặn lối nếu việc đó xâm phạm quyền sử dụng đất hoặc quyền về lối đi hợp pháp của người khác.

Điều quan trọng đầu tiên là phải xác định: đó thực sự là lối đi chung, đất công cộng hay chỉ là lối đi qua phần đất thuộc quyền sử dụng riêng của hàng xóm. Mỗi trường hợp có cách xử lý khác nhau.

1. Lối đi chung và lối đi qua đất hàng xóm có giống nhau không?

Không hoàn toàn giống nhau.

Có thể phân biệt sơ bộ:

Trường hợp	Cách xem xét
Phần đất được nhiều hộ cùng sử dụng làm ngõ đi	Cần xác định nguồn gốc và quyền sử dụng đối với lối đi chung
Lối đi thuộc đất công cộng	Cá nhân không được tự ý chiếm dụng, rào chắn
Lối đi nằm trên đất của hàng xóm	Có thể phát sinh quyền về lối đi qua bất động sản liền kề
Nhà phía trong không có hoặc không đủ đường ra đường công cộng	Có thể yêu cầu dành một lối đi hợp lý

Điều 29 Luật Đất đai 2024 cũng xác định quyền đối với thửa đất liền kề bao gồm quyền về lối đi và việc xác lập quyền này được thực hiện theo pháp luật dân sự.

2. Nhà không có đường ra ngoài có quyền yêu cầu mở lối đi không?

Có.

Theo Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015, nếu bất động sản bị các bất động sản khác vây bọc mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng, chủ sở hữu có quyền yêu cầu bất động sản liền kề dành một lối đi hợp lý.

Vị trí lối đi phải bảo đảm thuận tiện, hợp lý, đồng thời gây thiệt hại ít nhất cho bất động sản có lối đi chạy qua. Người được hưởng quyền về lối đi qua về nguyên tắc phải đền bù, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.

Vì vậy, hàng xóm không phải lúc nào cũng có quyền nói:

“Đất của tôi nên tôi muốn đóng lối lúc nào cũng được.”

Nếu quyền về lối đi qua đã được xác lập hợp pháp thì việc sử dụng đất của họ phải tôn trọng quyền đó.

3. Hàng xóm tự ý xây tường, hàng rào chặn lối đi có bị phạt không?

Có thể.

Điều 15 Nghị định 123/2024/NĐ-CP quy định xử phạt hành vi cản trở, gây khó khăn cho việc sử dụng đất của người khác.

Cụ thể:

Đưa vật liệu xây dựng hoặc vật khác lên đất làm cản trở việc sử dụng đất của người khác: phạt từ 1 triệu đến 3 triệu đồng đối với cá nhân;
Đào bới, xây tường, làm hàng rào gây cản trở hoặc khó khăn cho việc sử dụng đất của người khác: phạt từ 5 triệu đến 10 triệu đồng đối với cá nhân;
Đồng thời có thể bị buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất.

Tuy nhiên, trước khi xử lý vẫn phải xác định rõ quyền sử dụng đối với phần đất và hành vi cản trở cụ thể.

4. Bị chặn lối đi thì nên làm gì đầu tiên?

Không nên tự ý phá cổng, đập tường hoặc dùng vũ lực để giành lại lối đi.

Trước tiên nên:

Chụp ảnh, quay video hiện trạng bị chặn;
Xác định thời điểm dựng cổng, hàng rào hoặc vật cản;
Thu thập bản đồ địa chính, sổ đỏ và hồ sơ đất đai;
Tìm lại giấy tờ hoặc thỏa thuận về lối đi nếu có;
Thu thập hình ảnh cũ chứng minh quá trình sử dụng lối đi;
Ghi nhận ý kiến của những hộ đã sử dụng lối đi lâu năm;
Yêu cầu người đang cản trở tự tháo dỡ và khôi phục lối đi.

Nếu họ không chấp hành, nên chuyển sang thủ tục chính thức thay vì tiếp tục tranh cãi trực tiếp.

5. Có thể yêu cầu UBND cấp xã giải quyết không?

Có.

Người dân có thể gửi đơn đến UBND cấp xã nơi có đất để đề nghị kiểm tra hiện trạng, xác định hành vi vi phạm và tổ chức hòa giải nếu giữa các bên phát sinh tranh chấp đất đai.

Theo Điều 235 Luật Đất đai 2024, trước khi cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai theo Điều 236, các bên phải thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp.

Do đó, nếu hai bên đang tranh chấp:

Phần đất có phải lối đi chung hay không;
Lối đi rộng bao nhiêu;
Ai có quyền sử dụng;
Hàng xóm có lấn chiếm lối đi hay không;

thì thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã là bước rất quan trọng trước khi tiếp tục yêu cầu giải quyết tranh chấp.

6. Hòa giải không thành thì có được khởi kiện không?

Có.

Nếu hòa giải không thành, người có quyền lợi bị ảnh hưởng có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án giải quyết theo tính chất của tranh chấp.

Đối với tranh chấp về quyền lối đi, Điều 254 Bộ luật Dân sự cho phép các bên yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định vị trí, chiều dài, chiều rộng và giới hạn của lối đi khi không thể tự thỏa thuận.

Trong vụ án, người dân có thể yêu cầu:

Công nhận quyền sử dụng lối đi;
Xác định vị trí, kích thước lối đi;
Buộc chấm dứt hành vi cản trở;
Buộc tháo dỡ tường, hàng rào hoặc vật cản nếu có căn cứ;
Khôi phục hiện trạng;
Bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được thiệt hại thực tế.

7. Cần chứng cứ gì để chứng minh đây là lối đi chung?

Nên chuẩn bị:

Nhóm chứng cứ	Tài liệu
Hồ sơ đất đai	Sổ đỏ, bản đồ địa chính, trích lục thửa đất
Quá trình sử dụng	Ảnh cũ, video, giấy tờ thể hiện lối đi tồn tại lâu năm
Thỏa thuận	Giấy chừa ngõ, hợp đồng, biên bản gia đình hoặc văn bản thỏa thuận
Hồ sơ địa phương	Biên bản xác minh, hồ sơ đo đạc, sổ mục kê
Hiện trạng	Ảnh hàng rào, cổng, tường hoặc vật cản
Nhân chứng	Các hộ liền kề, người sinh sống lâu năm tại khu vực
Thiệt hại	Chi phí mở đường khác, ảnh hưởng kinh doanh hoặc thiệt hại thực tế khác

Đặc biệt, bản đồ và hồ sơ địa chính qua các thời kỳ có thể rất quan trọng nếu tranh chấp nằm ở việc phần đất đó là ngõ chung hay đất riêng.

8. Lối đi đã sử dụng hàng chục năm có mặc nhiên trở thành đất chung không?

Không nhất thiết.

Việc nhiều người sử dụng một lối đi trong thời gian dài là chứng cứ quan trọng nhưng chưa đủ để tự động kết luận phần đất đó thuộc quyền sử dụng chung.

Cần xác định:

Nguồn gốc phần đất;
Hồ sơ địa chính ghi nhận thế nào;
Có ai đã chừa đất làm ngõ chung hay không;
Có thỏa thuận về quyền đi qua hay không;
Việc sử dụng trước đây là sử dụng chung hay chỉ được chủ đất cho đi nhờ.

Do đó, tranh chấp lối đi thường không nên chỉ dựa vào lời khai “nhà tôi đã đi ở đây mấy chục năm”.

9. Nếu còn một lối đi khác thì có được yêu cầu đi qua đất hàng xóm không?

Phải xem lối đi còn lại có thực sự đáp ứng nhu cầu thông thường hay không.

Điều 254 Bộ luật Dân sự không chỉ áp dụng khi hoàn toàn không có lối đi mà còn áp dụng khi bất động sản không đủ lối đi ra đường công cộng.

Tuy nhiên, người yêu cầu không có quyền tự chọn bất kỳ vị trí nào trên đất hàng xóm.

Lối đi phải được xác định sao cho thuận tiện, hợp lý và gây thiệt hại ít nhất cho bất động sản phải dành lối đi.

10. Checklist khi bị hàng xóm chặn lối đi

Nên kiểm tra ngay:

Phần đất đó có thể hiện trên bản đồ địa chính là ngõ, đường hay không;
Lối đi thuộc quyền sử dụng của ai;
Gia đình đã sử dụng lối đi từ bao giờ;
Có giấy tờ hoặc thỏa thuận về lối đi không;
Có đường khác ra đường công cộng hay không;
Hàng xóm đã xây tường, dựng cổng hay chỉ đặt vật cản;
Đã có biên bản của chính quyền địa phương chưa;
Có thiệt hại thực tế do bị chặn lối hay không.

Càng xác định rõ nguồn gốc lối đi – quá trình sử dụng – hồ sơ địa chính, khả năng giải quyết tranh chấp càng thuận lợi.

11. Kết luận

Hàng xóm không được tùy ý chặn lối đi nếu hành vi đó xâm phạm quyền sử dụng đất hoặc quyền về lối đi hợp pháp của người khác.

Khi bị chặn lối đi, người dân nên:

Thu thập chứng cứ → yêu cầu chấm dứt hành vi cản trở → đề nghị địa phương kiểm tra, hòa giải → yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hoặc khởi kiện nếu không giải quyết được.

Nếu nhà đất bị vây bọc, không có hoặc không đủ lối ra đường công cộng, chủ sở hữu còn có quyền yêu cầu dành một lối đi hợp lý theo Điều 254 Bộ luật Dân sự.

Không nên tự phá hàng rào hoặc dùng vũ lực để mở đường vì có thể làm phát sinh một tranh chấp pháp lý khác.

Căn cứ pháp lý

Bộ luật Dân sự năm 2015;
Điều 245 và các quy định về quyền đối với bất động sản liền kề;
Điều 254 Bộ luật Dân sự về quyền về lối đi qua;
Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản sửa đổi, bổ sung;
Điều 29 Luật Đất đai về quyền đối với thửa đất liền kề;
Điều 235 Luật Đất đai về hòa giải tranh chấp đất đai;
Điều 236 Luật Đất đai về thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai;
Nghị định số 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai;
Điều 15 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP về hành vi cản trở, gây khó khăn cho việc sử dụng đất của người khác.