Mục lục

Không Đồng Ý Phương Án Bồi Thường Đất Thì Làm Gì Để Bảo Vệ Quyền Lợi?

Khi Nhà nước thu hồi đất, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là tài liệu ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân: diện tích được bồi thường, loại đất được xác định, giá đất, giá nhà cửa – cây trồng – vật kiến trúc, khoản hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ chuyển đổi nghề, bố trí tái định cư và thời hạn bàn giao đất.

Trong nhiều trường hợp, người dân không đồng ý với phương án bồi thường vì cho rằng giá bồi thường thấp, diện tích bị tính thiếu, nguồn gốc đất bị xác định sai, nhà/công trình/cây trồng không được tính đúng, không được bố trí tái định cư hoặc khoản hỗ trợ chưa đầy đủ.

Câu trả lời ngắn gọn là: không đồng ý phương án bồi thường đất thì người dân cần ghi ý kiến bằng văn bản ngay từ giai đoạn lấy ý kiến, yêu cầu cung cấp hồ sơ, đối chiếu diện tích – loại đất – tài sản, đề nghị điều chỉnh phương án; nếu phương án đã được phê duyệt mà vẫn không đồng ý thì có thể khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính để bảo vệ quyền lợi. Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch và đúng pháp luật.

Tóm tắt nhanh

Vấn đề	Người dân cần làm gì
Không đồng ý với dự thảo phương án	Ghi ý kiến bằng văn bản, yêu cầu lập biên bản, nêu rõ nội dung không đồng ý
Bị tính thiếu diện tích đất	Đề nghị cung cấp bản trích đo, kết quả kiểm đếm, hồ sơ địa chính; yêu cầu đo đạc/kiểm tra lại
Bị xác định sai loại đất, nguồn gốc đất	Cung cấp sổ đỏ, giấy tờ nguồn gốc, giấy nộp thuế, hồ sơ địa chính, xác nhận sử dụng đất
Giá bồi thường thấp	Yêu cầu giải thích căn cứ tính giá đất, giá tài sản, đơn giá bồi thường, thời điểm áp giá
Không được hỗ trợ/tái định cư	Kiểm tra điều kiện hỗ trợ, điều kiện bố trí tái định cư, nhân khẩu, chỗ ở còn lại
Phương án đã phê duyệt	Có thể khiếu nại quyết định phê duyệt phương án bồi thường hoặc khởi kiện hành chính
Không nhận tiền bồi thường	Tiền có thể được gửi vào tài khoản của đơn vị thực hiện bồi thường tại ngân hàng thương mại theo quy định
Không bàn giao đất	Có thể bị vận động, thuyết phục; nếu vẫn không bàn giao thì có nguy cơ bị cưỡng chế thu hồi đất theo trình tự luật định
Thời hiệu khiếu nại	Thông thường 90 ngày kể từ ngày nhận hoặc biết quyết định/hành vi hành chính
Thời hiệu khởi kiện hành chính	Thông thường 01 năm kể từ ngày nhận hoặc biết quyết định/hành vi hành chính

1. Phương án bồi thường đất là gì?

Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là phương án do đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường lập khi Nhà nước thu hồi đất. Phương án này thể hiện toàn bộ nội dung liên quan đến quyền lợi của người có đất bị thu hồi và chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất.

Theo Nghị định 88/2024/NĐ-CP, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có các nội dung như tổng diện tích đất thu hồi, diện tích từng loại đất, tổng số người có đất thu hồi, phương án đào tạo – chuyển đổi nghề, phương án tái định cư, kinh phí bồi thường, tiến độ thực hiện và phương án chi tiết đối với từng người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản.

Đối với từng hộ dân, phương án chi tiết thường thể hiện:

Họ tên, thông tin người có đất thu hồi;
Vị trí, diện tích, loại đất, nguồn gốc đất thu hồi;
Loại tài sản, số lượng, khối lượng, chất lượng còn lại của nhà, công trình;
Giá đất và giá tài sản tính bồi thường;
Các khoản hỗ trợ;
Tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ;
Vị trí, diện tích, tiền sử dụng đất khi giao đất tái định cư hoặc nhà tái định cư nếu có;
Khoản nghĩa vụ tài chính còn phải trừ nếu có.

Đây là tài liệu cần kiểm tra rất kỹ. Nếu người dân chỉ nhìn tổng số tiền mà không rà từng dòng, rất dễ bỏ sót các lỗi về loại đất, diện tích, nguồn gốc đất, tài sản trên đất và khoản hỗ trợ.

2. Người dân có quyền không đồng ý phương án bồi thường không?

Có. Người dân có quyền không đồng ý, có quyền nêu ý kiến, cung cấp chứng cứ, yêu cầu giải thích và đề nghị điều chỉnh nếu cho rằng phương án bồi thường chưa đúng.

Trước khi thông báo thu hồi đất được ban hành, UBND cấp xã nơi có đất thu hồi phải phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan tổ chức họp với người có đất trong khu vực thu hồi để phổ biến, tiếp nhận ý kiến về dự án, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và dự kiến khu tái định cư nếu có.

Khi thực hiện kế hoạch thu hồi đất, thông báo thu hồi đất phải được gửi đến từng người có đất thu hồi, đồng thời niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi trong suốt thời gian bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Điều này có nghĩa là người dân không nên im lặng. Nếu không đồng ý, cần thể hiện ý kiến bằng văn bản, yêu cầu ghi nhận trong biên bản lấy ý kiến và lưu lại bản sao. Việc phản đối bằng lời nói, không ký nhận, không đến họp hoặc chỉ bức xúc miệng thường không đủ để bảo vệ quyền lợi khi vụ việc chuyển sang khiếu nại hoặc khởi kiện.

Checklist khiếu nại bồi thường đất — Hồ sơ khiếu nại bồi thường đất cần có quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường, biên bản kiểm đếm, giấy tờ đất, chứng cứ tài sản và đơn khiếu nại.

3. Cần kiểm tra những nội dung nào trong phương án bồi thường?

Khi nhận dự thảo hoặc quyết định phê duyệt phương án bồi thường, người dân nên kiểm tra theo thứ tự sau:

3.1. Kiểm tra diện tích đất bị thu hồi

Cần đối chiếu:

Diện tích trên sổ đỏ;
Diện tích đo đạc thực tế;
Diện tích bị thu hồi toàn bộ hay một phần;
Diện tích còn lại sau thu hồi;
Diện tích đất ở, đất vườn, đất ao, đất nông nghiệp;
Ranh giới thu hồi, mốc giới, chỉ giới dự án.

Nếu diện tích bị tính thiếu, cần yêu cầu cung cấp trích lục bản đồ địa chính, trích đo địa chính, biên bản kiểm đếm, bản đồ thu hồi đất và hồ sơ kỹ thuật thửa đất.

3.2. Kiểm tra loại đất và nguồn gốc đất

Đây là điểm thường phát sinh tranh chấp. Nếu đất đang sử dụng là đất ở nhưng phương án xác định là đất nông nghiệp, đất vườn, đất ao hoặc đất chưa được công nhận là đất ở, số tiền bồi thường có thể chênh lệch rất lớn.

Người dân cần đối chiếu:

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
Giấy tờ giao đất, mua bán, chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho;
Hồ sơ địa chính qua các thời kỳ;
Sổ mục kê, bản đồ 299, bản đồ địa chính;
Biên lai nộp thuế nhà đất, thuế sử dụng đất;
Giấy phép xây dựng, hồ sơ nhà ở;
Xác nhận quá trình sử dụng đất;
Tài liệu chứng minh đất ở ổn định lâu dài.

3.3. Kiểm tra tài sản trên đất

Cần kiểm tra nhà ở, công trình phụ, sân, tường rào, giếng, bể nước, chuồng trại, cây trồng, vật nuôi, mồ mả, hệ thống điện nước, công trình kinh doanh. Nghị định 226/2025/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến Nghị định 88/2024/NĐ-CP, trong đó có nội dung về bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi khi Nhà nước thu hồi đất.

Nếu tài sản bị bỏ sót hoặc định giá không đúng hiện trạng, người dân cần yêu cầu kiểm đếm lại, chụp ảnh, quay video, lập danh mục tài sản và cung cấp chứng cứ về thời điểm tạo lập tài sản.

3.4. Kiểm tra giá đất, giá tài sản, đơn giá bồi thường

Luật Đất đai 2024 quy định việc bồi thường về đất được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi; nếu không có đất để bồi thường thì bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do UBND cấp có thẩm quyền quyết định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Người dân cần yêu cầu làm rõ:

Giá đất bồi thường căn cứ vào quyết định nào;
Thời điểm xác định giá;
Có áp dụng giá đất cụ thể hay bảng giá đất;
Đơn giá nhà cửa, công trình, cây trồng căn cứ vào văn bản nào;
Tỷ lệ chất lượng còn lại của nhà, công trình được xác định ra sao;
Có khoản hỗ trợ nào bị thiếu không.

3.5. Kiểm tra quyền tái định cư và hỗ trợ

Nếu bị thu hồi đất ở, nhà ở hoặc phải di chuyển chỗ ở, cần kiểm tra:

Có được bố trí tái định cư không;
Tái định cư bằng đất hay nhà;
Vị trí, diện tích, giá tái định cư;
Có được hỗ trợ thuê nhà, tạm cư không;
Có được hỗ trợ tự lo chỗ ở không;
Hộ gia đình còn chỗ ở nào khác trên địa bàn hay không;
Nhân khẩu được tính thế nào.

Luật Đất đai 2024 quy định việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và việc bố trí tái định cư phải được hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất.

4. Không đồng ý ở giai đoạn dự thảo phương án thì làm gì?

Đây là giai đoạn quan trọng nhất để bảo vệ quyền lợi. Nếu phương án mới ở dạng dự thảo hoặc đang lấy ý kiến, người dân nên thực hiện ngay các bước sau:

Bước 1: Nhận và sao chụp đầy đủ hồ sơ

Cần yêu cầu cung cấp hoặc cho sao chụp:

Thông báo thu hồi đất;
Dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
Bảng chiết tính bồi thường của hộ gia đình;
Biên bản kiểm đếm;
Bản đồ, trích đo, mốc giới thu hồi;
Văn bản xác định nguồn gốc đất;
Bảng giá, đơn giá áp dụng;
Danh mục tài sản, cây trồng, vật nuôi;
Phương án tái định cư nếu có.

Nghị định 88/2024/NĐ-CP quy định hồ sơ thẩm định phương án bồi thường phải có dự thảo phương án bồi thường, thông báo thu hồi đất, văn bản kiểm đếm, trích lục bản đồ hoặc trích đo địa chính, văn bản xác định nguồn gốc đất, biên bản lấy ý kiến và các giấy tờ liên quan.

Bước 2: Ghi rõ ý kiến không đồng ý

Không nên chỉ nói “tôi không đồng ý”. Cần ghi cụ thể:

Không đồng ý nội dung nào;
Lý do không đồng ý;
Căn cứ tài liệu kèm theo;
Đề nghị đo đạc lại, kiểm đếm lại hoặc xác định lại nguồn gốc đất;
Đề nghị điều chỉnh giá, loại đất, diện tích, khoản hỗ trợ hoặc tái định cư.

Ví dụ: “Tôi không đồng ý với việc xác định toàn bộ diện tích 120m² là đất trồng cây lâu năm vì gia đình đã sử dụng ổn định làm nhà ở từ năm 1992, có biên lai thuế nhà đất, xác nhận khu dân cư và hồ sơ địa chính thể hiện là đất ở. Đề nghị xác minh lại nguồn gốc đất và điều chỉnh phương án bồi thường theo đất ở.”

Bước 3: Yêu cầu lập biên bản làm việc

Mọi buổi làm việc, đối thoại, kiểm đếm lại, xác minh nguồn gốc đất cần được lập biên bản. Người dân nên yêu cầu ghi đầy đủ ý kiến của mình trước khi ký. Nếu biên bản ghi không đúng ý kiến, có quyền ghi bổ sung ngay dưới chữ ký hoặc từ chối ký và lập văn bản riêng.

Bước 4: Nộp đơn kiến nghị điều chỉnh phương án

Đơn nên gửi đến:

Đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
UBND cấp xã nơi có đất thu hồi;
Cơ quan có chức năng quản lý đất đai;
Người có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường.

Nội dung đơn cần ngắn gọn, có bảng liệt kê từng khoản đề nghị điều chỉnh và tài liệu chứng minh kèm theo.

Bước 5: Theo dõi kết quả tiếp thu, giải trình

Nếu ý kiến không được tiếp thu, người dân cần yêu cầu trả lời bằng văn bản. Đây là căn cứ quan trọng nếu sau này khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính.

5. Phương án đã được phê duyệt mà không đồng ý thì xử lý thế nào?

Khi phương án đã được phê duyệt, người dân cần xác định chính xác văn bản nào đang ảnh hưởng đến quyền lợi của mình. Thông thường có thể gồm:

Quyết định thu hồi đất;
Quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
Phương án chi tiết bồi thường của hộ gia đình;
Quyết định cưỡng chế kiểm đếm;
Quyết định cưỡng chế thu hồi đất;
Quyết định giải quyết khiếu nại nếu đã khiếu nại.

Sau khi phương án được phê duyệt, Luật Đất đai 2024 quy định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt phải được gửi đến từng người có đất thu hồi, trong đó ghi rõ mức bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư nếu có, thời gian – địa điểm chi trả và thời gian bàn giao đất.

Nếu không đồng ý với phương án đã được phê duyệt, người dân có thể lựa chọn:

Khiếu nại quyết định hành chính, hành vi hành chính;
Khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án;
Vừa chuẩn bị hồ sơ chứng cứ, vừa đề nghị đối thoại, xem xét điều chỉnh nếu có căn cứ.

Việc chọn khiếu nại hay khởi kiện phụ thuộc vào mục tiêu, chứng cứ, thời hạn, tính chất vụ việc và khả năng đối thoại với cơ quan có thẩm quyền.

6. Khiếu nại phương án bồi thường đất như thế nào?

Khiếu nại là thủ tục yêu cầu cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính nếu người dân cho rằng quyết định/hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm quyền lợi của mình.

6.1. Khiếu nại nội dung gì?

Người dân có thể khiếu nại các nội dung như:

Quyết định phê duyệt phương án bồi thường;
Quyết định thu hồi đất;
Hành vi kiểm đếm, đo đạc, xác định nguồn gốc đất;
Hành vi không tiếp thu, không giải quyết kiến nghị;
Hành vi chậm chi trả tiền bồi thường;
Hành vi không bố trí tái định cư đúng quy định;
Quyết định cưỡng chế nếu cho rằng chưa đủ điều kiện.

6.2. Thời hiệu khiếu nại

Thời hiệu khiếu nại thông thường là 90 ngày kể từ ngày nhận được quyết định hành chính hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính. Nếu người khiếu nại có trở ngại khách quan như ốm đau, thiên tai, đi công tác, học tập ở xa thì thời gian có trở ngại không tính vào thời hiệu.

6.3. Đơn khiếu nại cần có gì?

Đơn khiếu nại nên có các nội dung:

Họ tên, địa chỉ, số điện thoại người khiếu nại;
Văn bản/hành vi bị khiếu nại;
Diễn biến vụ việc;
Nội dung không đồng ý;
Căn cứ pháp lý và chứng cứ;
Yêu cầu cụ thể: hủy, sửa, điều chỉnh phương án, kiểm đếm lại, xác định lại loại đất, bổ sung hỗ trợ, bố trí tái định cư;
Danh mục tài liệu kèm theo.

6.4. Thời hạn giải quyết khiếu nại

Theo Luật Khiếu nại, trong 10 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại thuộc thẩm quyền, người giải quyết khiếu nại lần đầu phải thụ lý và thông báo bằng văn bản; thời hạn giải quyết khiếu nại lần đầu không quá 30 ngày kể từ ngày thụ lý, vụ phức tạp có thể kéo dài nhưng không quá 45 ngày; vùng sâu, vùng xa có thể là 45 ngày hoặc 60 ngày đối với vụ phức tạp.

Nếu hết thời hạn mà không được giải quyết hoặc không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu, người dân có quyền khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính.

7. Khi nào nên khởi kiện hành chính?

Khởi kiện hành chính là việc yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính trong quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Người dân nên cân nhắc khởi kiện khi:

Đã kiến nghị, đối thoại nhưng không được điều chỉnh;
Phương án bồi thường có sai sót lớn về diện tích, loại đất, giá đất, tài sản;
Quyết định phê duyệt phương án không đúng trình tự;
Không được bố trí tái định cư dù đủ điều kiện;
Quyết định thu hồi đất hoặc quyết định cưỡng chế có dấu hiệu trái luật;
Khiếu nại không được giải quyết đúng hạn;
Quyết định giải quyết khiếu nại không thỏa đáng.

Theo Luật Tố tụng hành chính, cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền khởi kiện vụ án đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính nếu không đồng ý với quyết định/hành vi đó hoặc đã khiếu nại nhưng hết thời hạn mà không được giải quyết, hoặc đã được giải quyết nhưng vẫn không đồng ý.

Thời hiệu khởi kiện hành chính thông thường là 01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính; trường hợp đã khiếu nại thì thời hiệu được xác định theo thời điểm nhận quyết định giải quyết khiếu nại hoặc hết thời hạn giải quyết khiếu nại mà không được trả lời.

8. Không nhận tiền bồi thường có làm dừng thu hồi đất không?

Không hẳn.

Nhiều người dân cho rằng “không nhận tiền bồi thường thì Nhà nước không thể thu hồi đất”. Cách hiểu này rất rủi ro. Luật Đất đai 2024 quy định trường hợp người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án đã phê duyệt hoặc trường hợp đất, tài sản đang có tranh chấp thì tiền bồi thường, hỗ trợ được gửi vào tài khoản tiền gửi của đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường tại ngân hàng thương mại do Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối theo lãi suất không kỳ hạn; tiền lãi được trả cho người có quyền được bồi thường, hỗ trợ.

Do đó, nếu không đồng ý, người dân không nên chỉ từ chối nhận tiền rồi im lặng. Cần đồng thời:

Gửi văn bản nêu rõ không đồng ý nội dung nào;
Khiếu nại hoặc khởi kiện đúng thời hạn;
Yêu cầu giữ nguyên quyền khiếu nại/khởi kiện nếu nhận tiền;
Đề nghị điều chỉnh phương án nếu có chứng cứ;
Lưu toàn bộ tài liệu chi trả, biên bản vận động, biên bản bàn giao.

Trong một số trường hợp, người dân có thể cân nhắc nhận tiền nhưng ghi rõ ý kiến bảo lưu quyền khiếu nại, khởi kiện về phần chưa đồng ý. Việc này cần được luật sư rà soát theo từng hồ sơ cụ thể.

9. Không bàn giao đất có bị cưỡng chế không?

Có thể, nếu đã đủ điều kiện theo quy định.

Luật Đất đai 2024 quy định khi cơ quan có thẩm quyền tổ chức thực hiện phương án đã phê duyệt mà người có đất thu hồi không đồng ý hoặc không phối hợp thì UBND cấp xã phối hợp với Mặt trận Tổ quốc và đơn vị thực hiện bồi thường tổ chức vận động, thuyết phục trong 10 ngày và phải thể hiện bằng văn bản. Quá thời hạn này mà người có đất thu hồi vẫn không đồng ý hoặc không phối hợp thì cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định thu hồi đất.

Trường hợp người có đất thu hồi không bàn giao đất, UBND cấp xã tiếp tục phối hợp vận động, thuyết phục trong 10 ngày; nếu quá thời hạn mà vẫn không chấp hành thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định cưỡng chế thu hồi đất và tổ chức cưỡng chế theo quy định.

Vì vậy, nếu không đồng ý phương án bồi thường, người dân nên đi theo hướng pháp lý: ghi ý kiến, khiếu nại, khởi kiện, yêu cầu tạm đình chỉ hoặc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu có căn cứ. Không nên chống đối, cản trở, hủy hoại tài sản hoặc xô xát, vì có thể phát sinh rủi ro hành chính, dân sự hoặc hình sự.

10. Hồ sơ, chứng cứ cần chuẩn bị để bảo vệ quyền lợi

10.1. Nhóm giấy tờ về quyền sử dụng đất

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
Giấy tờ mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế;
Quyết định giao đất, cấp đất, phân đất;
Giấy tờ kê khai, đăng ký đất đai qua các thời kỳ;
Sổ mục kê, bản đồ địa chính, trích lục thửa đất;
Biên lai nộp thuế nhà đất, thuế sử dụng đất;
Giấy tờ chứng minh quá trình sử dụng đất ổn định.

10.2. Nhóm chứng cứ về nhà, công trình, tài sản trên đất

Giấy phép xây dựng;
Hồ sơ hoàn công nếu có;
Hóa đơn, chứng từ xây dựng, sửa chữa;
Ảnh chụp, video hiện trạng;
Biên bản kiểm đếm;
Danh mục tài sản tự lập;
Xác nhận của hàng xóm, tổ dân phố, thôn/xóm;
Tài liệu về cây trồng, vật nuôi, mồ mả, công trình phụ trợ.

10.3. Nhóm hồ sơ bồi thường

Thông báo thu hồi đất;
Biên bản họp dân, biên bản lấy ý kiến;
Dự thảo phương án bồi thường;
Quyết định phê duyệt phương án bồi thường;
Bảng chiết tính bồi thường của hộ gia đình;
Quyết định thu hồi đất;
Biên bản vận động, thuyết phục;
Thông báo chi trả tiền;
Quyết định cưỡng chế nếu có.

10.4. Nhóm chứng cứ về khiếu nại, kiến nghị

Đơn kiến nghị;
Đơn khiếu nại;
Phiếu tiếp nhận đơn;
Văn bản trả lời;
Biên bản đối thoại;
Quyết định giải quyết khiếu nại;
Tài liệu chứng minh việc cơ quan chậm giải quyết hoặc không giải quyết.

11. Những lỗi thường gặp khiến người dân mất lợi thế

11.1. Không ghi ý kiến bằng văn bản

Chỉ phản đối miệng hoặc không đi họp khiến cơ quan giải quyết có thể ghi nhận rằng người dân không có ý kiến hoặc không phối hợp. Cần nộp văn bản, yêu cầu đóng dấu tiếp nhận hoặc gửi qua đường bưu điện có bảo đảm.

11.2. Chỉ khiếu nại “giá thấp” nhưng không chứng minh sai ở đâu

Muốn bảo vệ quyền lợi, cần chỉ ra căn cứ cụ thể: sai loại đất, sai diện tích, sai nguồn gốc, bỏ sót tài sản, sai đơn giá, sai đối tượng hỗ trợ, sai điều kiện tái định cư.

11.3. Không yêu cầu cung cấp hồ sơ gốc

Người dân cần yêu cầu được biết, đọc, sao chụp, sao chép tài liệu chứng cứ liên quan. Luật Khiếu nại ghi nhận quyền của người khiếu nại được biết, đọc, sao chụp, sao chép tài liệu, chứng cứ do người giải quyết khiếu nại thu thập, trừ tài liệu thuộc bí mật nhà nước.

11.4. Để quá thời hiệu khiếu nại, khởi kiện

Thời hiệu khiếu nại và khởi kiện đều có giới hạn. Nếu nhận quyết định mà để quá lâu mới xử lý, người dân có thể mất quyền khiếu nại hoặc gặp khó khăn khi khởi kiện.

11.5. Không tách rõ mục tiêu pháp lý

Có người muốn tăng giá bồi thường, có người muốn được công nhận đất ở, có người muốn được tái định cư, có người muốn hủy quyết định thu hồi đất, có người muốn kiểm đếm lại tài sản. Mỗi mục tiêu cần chứng cứ và yêu cầu pháp lý khác nhau.

11.6. Chống đối thay vì sử dụng quyền khiếu nại, khởi kiện

Không bàn giao đất, không nhận tiền, không ký biên bản không đồng nghĩa với việc phương án tự mất hiệu lực. Nếu phương án đã phê duyệt và đủ điều kiện cưỡng chế, người dân vẫn có nguy cơ bị cưỡng chế theo trình tự luật định. Cần dùng đúng công cụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi.

12. Câu hỏi thường gặp

Không đồng ý phương án bồi thường đất thì làm gì đầu tiên?

Việc đầu tiên là ghi rõ ý kiến không đồng ý bằng văn bản, yêu cầu lập biên bản, nêu cụ thể nội dung không đồng ý và cung cấp chứng cứ kèm theo. Không nên chỉ phản đối bằng lời nói hoặc không ký mà không có văn bản riêng.

Không ký phương án bồi thường thì phương án có bị hủy không?

Không đương nhiên. Việc không ký chỉ thể hiện người dân không đồng ý hoặc không phối hợp. Nếu cơ quan có thẩm quyền đã thực hiện đúng trình tự, phương án vẫn có thể được phê duyệt và tổ chức thực hiện. Người dân cần khiếu nại hoặc khởi kiện nếu cho rằng phương án trái pháp luật.

Có được yêu cầu đo đạc, kiểm đếm lại không?

Có thể yêu cầu nếu có căn cứ cho rằng kết quả đo đạc, kiểm đếm sai, bỏ sót tài sản hoặc xác định sai hiện trạng. Cần nộp văn bản nêu rõ sai sót, kèm ảnh, video, bản vẽ, giấy tờ đất và tài liệu chứng minh.

Không đồng ý giá bồi thường đất thì khiếu nại ở đâu?

Người dân có thể khiếu nại đến người đã ban hành quyết định hành chính hoặc cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại theo Luật Khiếu nại. Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết hoặc hết thời hạn không được giải quyết, có thể khiếu nại tiếp hoặc khởi kiện vụ án hành chính.

Không nhận tiền bồi thường thì có giữ được đất không?

Không chắc. Nếu người có đất thu hồi không nhận tiền theo phương án đã phê duyệt, tiền bồi thường có thể được gửi vào tài khoản của đơn vị thực hiện bồi thường tại ngân hàng thương mại theo quy định.

Khiếu nại phương án bồi thường có làm dừng cưỡng chế không?

Không phải mọi trường hợp khiếu nại đều làm dừng việc thi hành. Nếu việc thi hành quyết định bị khiếu nại có thể gây hậu quả khó khắc phục, người khiếu nại có thể đề nghị người giải quyết khiếu nại áp dụng biện pháp tạm đình chỉ theo quy định của Luật Khiếu nại.

Có thể kiện ra Tòa về phương án bồi thường đất không?

Có thể, nếu người dân cho rằng quyết định phê duyệt phương án bồi thường, quyết định thu hồi đất hoặc hành vi hành chính liên quan xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Luật Tố tụng hành chính cho phép khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính khi không đồng ý hoặc khi khiếu nại không được giải quyết đúng hạn/không đồng ý với kết quả giải quyết.

Thời hiệu khởi kiện hành chính về bồi thường đất là bao lâu?

Thông thường là 01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính. Trường hợp đã khiếu nại thì cần tính theo thời điểm nhận quyết định giải quyết khiếu nại hoặc hết thời hạn giải quyết mà không được trả lời.

Đã nhận tiền bồi thường rồi có khiếu nại tiếp được không?

Tùy hồ sơ. Việc đã nhận tiền không phải lúc nào cũng làm mất quyền khiếu nại, nhưng người dân nên ghi rõ nội dung bảo lưu quyền khiếu nại đối với phần chưa đồng ý, lưu chứng từ nhận tiền và nhờ luật sư rà soát trước khi ký các giấy tờ “đồng ý, cam kết không khiếu nại”.

13. Kết luận

Không đồng ý phương án bồi thường đất không có nghĩa là người dân chỉ cần không ký, không nhận tiền hoặc không bàn giao đất. Cách làm an toàn là phải sử dụng đúng quyền pháp lý: ghi ý kiến bằng văn bản, yêu cầu cung cấp hồ sơ, đối chiếu diện tích – loại đất – nguồn gốc – tài sản, yêu cầu kiểm đếm lại, đề nghị điều chỉnh phương án, khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính đúng thời hạn.

Người dân cần đặc biệt lưu ý các điểm dễ ảnh hưởng lớn đến quyền lợi: loại đất bị xác định, diện tích thu hồi, giá đất cụ thể, tài sản trên đất, cây trồng, vật nuôi, khoản hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ chuyển đổi nghề, quyền tái định cư và nghĩa vụ tài chính bị trừ vào tiền bồi thường.

Với các trường hợp có giá trị bồi thường lớn, đất ở lâu năm nhưng bị xác định là đất nông nghiệp, đất chưa có sổ, đất thừa kế, đất mua bán giấy tay, nhà xây dựng lâu năm, hộ bị thu hồi hết đất ở hoặc có nguy cơ cưỡng chế, người dân nên nhờ luật sư rà soát hồ sơ trước khi ký biên bản, nhận tiền hoặc nộp đơn khiếu nại, khởi kiện.

Không đồng ý phương án bồi thường đất, cần luật sư kiểm tra hồ sơ?

Luật Bright Legal hỗ trợ khách hàng trong các vụ việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bao gồm:

Tư vấn không đồng ý phương án bồi thường đất thì làm gì;
Kiểm tra quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường, bảng chiết tính;
Rà soát diện tích, loại đất, nguồn gốc đất, tài sản trên đất;
Tư vấn yêu cầu kiểm đếm lại, đo đạc lại, xác định lại nguồn gốc đất;
Soạn đơn kiến nghị, đơn khiếu nại phương án bồi thường đất;
Soạn đơn khởi kiện hành chính về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
Đại diện tham gia đối thoại, làm việc với UBND, cơ quan đất đai, đơn vị bồi thường;
Bảo vệ quyền lợi tại Tòa án trong vụ án hành chính về đất đai.

Luật Bright Legal – Khách hàng là trọng tâm

Căn cứ pháp lý

Luật Đất đai năm 2024;
Nghị định số 88/2024/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;
Nghị định số 151/2025/NĐ-CP về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp, phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đất đai;
Nghị định số 226/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai;
Luật Khiếu nại năm 2011;
Luật Tố tụng hành chính năm 2015;
Bộ luật Dân sự năm 2015;
Các văn bản pháp luật khác có liên quan.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm

Nội dung bài viết chỉ có giá trị tham khảo, được xây dựng trên cơ sở quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Việc không đồng ý phương án bồi thường đất nên khiếu nại, khởi kiện hay tiếp tục đối thoại phụ thuộc vào hồ sơ cụ thể như quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường, nguồn gốc đất, diện tích, tài sản trên đất, quy hoạch, chính sách tái định cư, thời hạn khiếu nại và chứng cứ của từng vụ việc. Người đọc nên tham khảo ý kiến luật sư trước khi ký biên bản, nhận tiền, bàn giao đất hoặc nộp đơn khiếu nại, khởi kiện.