Mục lục

Khi Nào Một Vụ Xô Xát Nhỏ Trở Thành Vụ Án Hình Sự?

Một cuộc cãi vã, va chạm giao thông hay mâu thuẫn tại quán ăn có thể chỉ bắt đầu bằng vài lời qua tiếng lại. Tuy nhiên, khi các bên sử dụng vũ lực, sự việc có thể không còn đơn thuần là “xô xát nhỏ” mà phát sinh trách nhiệm hình sự.

Nhiều người cho rằng chỉ khi thương tích từ 11% trở lên mới bị khởi tố. Cách hiểu này chưa đầy đủ. Trong một số trường hợp, dù tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11%, người gây thương tích vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

1. Khi nào xô xát có thể bị xử lý hình sự?

Một vụ xô xát có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự khi xuất hiện một hoặc nhiều yếu tố sau:

Dấu hiệu	Khả năng pháp lý
Gây thương tích từ 11% trở lên	Có thể bị xử lý về tội cố ý gây thương tích
Thương tích dưới 11% nhưng dùng hung khí nguy hiểm	Vẫn có thể bị truy cứu hình sự
Thương tích dưới 11% nhưng có tính chất côn đồ	Vẫn có thể bị truy cứu hình sự
Nhiều người tổ chức, chuẩn bị công cụ để đánh nhau	Có thể là tình tiết làm tăng trách nhiệm
Đánh nhau tại nơi công cộng gây náo loạn	Có thể bị xem xét về tội gây rối trật tự công cộng
Dùng vũ lực nhằm vào vùng trọng yếu với mức độ nguy hiểm cao	Có thể phải xem xét tội danh nghiêm trọng hơn tùy ý thức và diễn biến hành vi
Chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm	Có thể bị xử phạt hành chính và bồi thường thiệt hại

Việc xác định có khởi tố hay không không chỉ dựa vào hậu quả thương tích mà còn phải xem xét công cụ sử dụng, cách thức tấn công, nguyên nhân xô xát, người bị tấn công và toàn bộ diễn biến vụ việc.

2. Gây thương tích từ 11% trở lên có thể bị khởi tố

Theo Điều 134 Bộ luật Hình sự, hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30% đã có thể cấu thành tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác.

Ví dụ:

A và B xảy ra cãi vã tại quán ăn. Trong lúc xô xát, A đánh B bị gãy xương. Kết quả giám định xác định B bị tổn thương cơ thể 15%.

Trong trường hợp này, nếu có căn cứ xác định A cố ý thực hiện hành vi gây thương tích thì A có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Vì vậy, kết luận giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể thường là tài liệu rất quan trọng trong các vụ việc đánh nhau, xô xát.

3. Thương tích dưới 11% có bị khởi tố không?

Có thể.

Đây là vấn đề dễ bị hiểu sai nhất khi xảy ra đánh nhau.

Theo khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự, dù tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11%, người gây thương tích vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc các trường hợp luật định.

Một số trường hợp thường gặp gồm:

Dùng vũ khí, vật liệu nổ hoặc hung khí nguy hiểm;
Dùng thủ đoạn có khả năng gây nguy hại cho nhiều người;
Có tổ chức;
Có tính chất côn đồ;
Thuê người khác gây thương tích hoặc gây thương tích do được thuê;
Gây thương tích đối với người dưới 16 tuổi;
Gây thương tích đối với phụ nữ mà biết là có thai;
Gây thương tích đối với người già yếu, ốm đau hoặc người không có khả năng tự vệ;
Gây thương tích đối với người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ.

Ví dụ:

Hai người xảy ra mâu thuẫn. Một người lấy dao hoặc vật được xác định là hung khí nguy hiểm để tấn công người còn lại. Nạn nhân được giám định thương tích 7%.

Trong trường hợp này, không thể chỉ dựa vào tỷ lệ 7% để kết luận rằng “chưa đủ 11% nên không bị khởi tố”.

Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải xem xét việc sử dụng hung khí và các tình tiết cụ thể khác.

4. Không gây thương tích nặng vẫn có thể phạm tội gây rối trật tự công cộng

Không phải mọi vụ đánh nhau đều được xử lý dựa trên tỷ lệ thương tích.

Nếu nhiều người đánh nhau tại đường phố, quán ăn, khu dân cư hoặc nơi công cộng, gây náo loạn, ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội thì có thể bị xem xét về tội gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 Bộ luật Hình sự.

Khoản 1 Điều 318 quy định người gây rối trật tự công cộng gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc thuộc trường hợp luật định có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù.

Trường hợp phạm tội có tổ chức, sử dụng vũ khí, hung khí, có hành vi phá phách hoặc thuộc các tình tiết quy định tại khoản 2 Điều 318 thì khung hình phạt có thể từ 02 năm đến 07 năm tù.

Ví dụ:

Hai nhóm thanh niên mang gậy, dao hoặc các công cụ khác đuổi đánh nhau trên đường, khiến người dân hoảng sợ và giao thông bị ảnh hưởng.

Ngay cả khi không có người bị thương nặng, những người tham gia vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về hành vi gây rối trật tự công cộng nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.

5. Cả hai bên cùng đánh nhau thì ai bị xử lý?

Việc bên nào đánh trước không phải là yếu tố duy nhất để xác định trách nhiệm hình sự.

Cơ quan điều tra thường phải làm rõ:

Ai là người khởi đầu mâu thuẫn;
Ai là người sử dụng vũ lực trước;
Mỗi người đã thực hiện hành vi gì;
Có sử dụng dao, gậy hoặc hung khí khác hay không;
Ai gây ra thương tích cụ thể;
Tỷ lệ tổn thương cơ thể của từng người;
Có hành vi truy đuổi, tiếp tục đánh khi bên kia đã bỏ chạy hay không;
Có dấu hiệu phòng vệ chính đáng hay vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hay không;
Có người khác cùng tham gia, giúp sức hoặc chuẩn bị công cụ hay không.

Do đó, trong trường hợp hai bên cùng bị thương, không thể mặc nhiên cho rằng cả hai bên sẽ chịu trách nhiệm giống nhau.

Hành vi của từng người phải được đánh giá riêng.

6. Bị hại rút đơn thì có hết vụ án không?

Không phải trường hợp nào bị hại rút đơn thì vụ án cũng chấm dứt.

Theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành, tội cố ý gây thương tích thuộc khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự là một trong các trường hợp chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện hợp pháp trong những trường hợp luật quy định.

Nếu người đã yêu cầu khởi tố tự nguyện rút yêu cầu thì vụ án thuộc trường hợp này có thể được đình chỉ. Tuy nhiên, nếu việc rút đơn do bị ép buộc, cưỡng bức thì cơ quan tố tụng vẫn có thể tiếp tục giải quyết.

Đặc biệt, nếu hành vi bị xử lý theo khoản nặng hơn của Điều 134 hoặc đồng thời có dấu hiệu của tội gây rối trật tự công cộng hay tội phạm khác thì việc bị hại rút đơn không đồng nghĩa vụ án đương nhiên chấm dứt.

Vì vậy, trước khi thỏa thuận bồi thường hoặc rút yêu cầu khởi tố, cần xác định chính xác vụ việc đang được xem xét theo tội danh và khoản nào.

7. Xô xát chưa đến mức hình sự thì có bị xử phạt không?

Có thể.

Trường hợp hành vi đánh người chưa đủ yếu tố để truy cứu trách nhiệm hình sự thì người thực hiện hành vi vẫn có thể:

Bị xử phạt vi phạm hành chính;
Phải bồi thường chi phí điều trị;
Bồi thường thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút;
Bồi thường chi phí người chăm sóc;
Bồi thường tổn thất tinh thần và các thiệt hại hợp pháp khác.

Nghị định 144/2021/NĐ-CP hiện quy định chế tài xử phạt hành chính đối với các hành vi vi phạm về an ninh, trật tự, trong đó có hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe người khác chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Do đó, “không bị khởi tố” không có nghĩa là người gây thương tích hoàn toàn không phải chịu trách nhiệm.

8. Khi xảy ra xô xát nên giữ lại chứng cứ gì?

Người liên quan nên thu thập và bảo quản càng sớm càng tốt các chứng cứ sau:

Nhóm chứng cứ	Tài liệu nên lưu
Camera	Camera nhà dân, cửa hàng, camera giao thông
Video, hình ảnh	Video quay lại diễn biến xô xát, hình ảnh thương tích
Hồ sơ y tế	Giấy khám, hồ sơ cấp cứu, phim chụp, đơn thuốc
Giám định thương tích	Kết luận giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể
Nhân chứng	Người trực tiếp chứng kiến sự việc
Tin nhắn	Nội dung đe dọa, hẹn đánh nhau, thách thức trước sự việc
Ghi âm	Các cuộc trao đổi liên quan nếu thu thập hợp pháp
Công cụ, phương tiện	Dao, gậy hoặc vật được sử dụng trong vụ việc
Thiệt hại	Hóa đơn viện phí, chi phí điều trị, chứng cứ thu nhập bị mất

Đặc biệt, camera tại cửa hàng, nhà dân hoặc khu vực công cộng thường bị ghi đè sau một khoảng thời gian nhất định. Vì vậy, nếu vụ việc xảy ra tại nơi có camera, nên đề nghị lưu giữ dữ liệu càng sớm càng tốt.

9. Checklist nhanh: Khi nào cần đặc biệt lưu ý nguy cơ bị khởi tố?

Sau một vụ xô xát, cần thận trọng nếu có một trong các dấu hiệu sau:

Có người phải nhập viện hoặc có thương tích rõ ràng;
Có kết quả giám định thương tích từ 11% trở lên;
Có sử dụng dao, gậy hoặc vật có khả năng được xác định là hung khí nguy hiểm;
Có hành vi truy đuổi, đánh nhiều lần hoặc đánh vào vùng trọng yếu;
Có nhiều người cùng tham gia đánh nhau;
Vụ việc xảy ra tại nơi công cộng và gây náo loạn;
Công an đã tiếp nhận tin báo, triệu tập hoặc yêu cầu những người liên quan làm việc;
Bị hại đã làm đơn yêu cầu khởi tố hoặc yêu cầu giám định thương tích.

Khi xuất hiện các dấu hiệu trên, không nên chỉ dựa vào việc “hai bên đã hòa giải” hoặc “thương tích không đáng kể” để cho rằng sẽ không có trách nhiệm hình sự.

10. Kết luận

Một vụ xô xát nhỏ hoàn toàn có thể trở thành vụ án hình sự.

Yếu tố quan trọng không chỉ là tỷ lệ thương tích mà còn gồm công cụ được sử dụng, tính chất hành vi, số người tham gia, đối tượng bị tấn công, địa điểm xảy ra sự việc và mức độ ảnh hưởng đến trật tự xã hội.

Đặc biệt, thương tích dưới 11% vẫn có thể bị khởi tố nếu người thực hiện hành vi sử dụng hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ hoặc thuộc các trường hợp khác quy định tại khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Khi vụ việc đã được Công an tiếp nhận hoặc một bên có thương tích, việc lưu giữ camera, hồ sơ y tế, thông tin nhân chứng và các tài liệu liên quan ngay từ đầu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình xác định trách nhiệm của từng người.

Căn cứ pháp lý

Bộ luật Hình sự năm 2015;
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2017;
Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025;
Bộ luật Tố tụng hình sự và các văn bản sửa đổi, bổ sung;
Điều 134 Bộ luật Hình sự về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác;
Điều 318 Bộ luật Hình sự về tội gây rối trật tự công cộng;
Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại;
Nghị định số 144/2021/NĐ-CP;
Bộ luật Dân sự năm 2015 về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng;
Các văn bản pháp luật có liên quan.